ATATÜRK’ÜN Doğumundan Ölümüne Kadar
Dünya Satranç Şampiyonları ve Satranç Ustaları
Mustafa Kemal ATATÜRK (1)1881 Selanik ‘te doğduğunda Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nda doğan İlk Satranç Dünya Şampiyonu Steintz 45 yaşındaydı ve 1900 ‘de 64 yaşında vefat ettikten sonra , Avusturya _Macaristan İmparatoru’nun öldürülmesinden dolayı biz 1. Dünya Savaşına doğru sürükleniyorduk. Steinitz ,1894 ‘te Alman satranç oyuncusu Emanuel Lasker ‘e dünya şampiyonluğunu devredince , Lasker 1921 yılına kadar , yani 27 yıl boyunca bu ünvanı elinde tutmuştur. , O yıllarda ise , Mustafa Kemal Paşa önderliğindeki Türk milleti , Kurtuluş Savaşı mücadelesini veriyordu. 1920 ‘de TBMM açıldı ve Türk milleti kendi egemenliğini ilan ettikten sonra ,1921 dönemi yurdumuzun düşman işgalinden kurtuluşu için savaşlarla geçti. Lasker ise Havana ‘da Cabablanca ‘ya yeniliyor ve unvanını devrediyordu. Cabablanca Küba doğumluydu ve İspanyolların yönetimindeki Küba , 1898 ‘den beri Amerikan işgali altındaydı ve 1902 ‘den sonra Küba Cumhuriyeti Amerikan ordusunun varlığını kabul etmek şartıyla yeniden kurulmuştu.Cabablanca’nın ülkesinin yaşadığı sıkıntılardan etkilenmediği tabi ki düşünülemez.Bizim Bağımsızlık mücadelemizin diğer milletler gibi, Küba halkını da etkilediği bilinen bir gerçektir.

1927 yılında ise artık Alekhin , Cabablanca’yı yenerek dünya şampiyonluğu unvanını almıştır.Alekhin Rus tur ve Ruslar da millet olarak toparlanma dönemini yaşamaktadır.1 . Dünya savaşı ‘nda Türk milleti Çanakkale Boğazının geçilmesine izin vermemiş ve kendisine yardım gelemeyince , 15 Mart 1917 ‘de Rus Çarlığı çökmüş ve yine aynı sene SSCB kurulmuştur.10 senedir yeni bir yönetim anlayışını yaşamaya başlamış olan Alekhin 1927 ‘de aldığı dünya şampiyonluğu ünvanını 1935 senesine kadar korumuştur.Hollanda doğumlu Max EUWE 1 seneliğine dünya şampiyonluğunu kendisinden alsa da, 1937 ‘den 1946 yılına kadar bu unvanı Alekhin tekrar kazanıp korumuştur.

1927 den 1937’ye kadar ki dönemde Mustafa Kemal Atatürk ,yeni devletimizin kuruluşu için her alanda ki yenilikleri yaparken , işgalin izlerini silmeye çalışmakta , yine bu dönemde satranca olan ilgisinden , yakın bildikleriyle satranç oynamaktadır..Belki de ilginç bir tesadüfle Rusya doğumlu Alekhin , Atatürk ve Türk milleti birbirinden farklıda olsa, ülkelerinin bütünlüğü ve bağımsızlıklarının kaybolmaması dileyerek , benzer duyguları aynı dönemlerde yaşamıştır.Çünki SSCB de kuruluş sürecini yaşamakta ve düzenini kurmaktadır.

Bu yazımızda Ulu önderimiz Mustafa Kemal Atatürk ‘ün doğumundan başlayarak ,Türk milletinin bağımsızlık mücadelesi dönemini ve bu dönemdeki Dünya satranç şampiyonlarının başarılarını , paralel olarak anlatmaya çalıştık .Aşağıda bu dönemdeki satranç dünyasının büyük ustalarının kronolojik olarak çok kısa biyografileri yer almaktadır. En önemli diğer bir tespit de, 1881 - 1938 yıları arasında satranç dünyasının büyük ustaları ya doğmuş , ya dünya şampiyonu olmuş ya da satranç tarihine geçecek değerli çalışmaları yaparak tarihe geçmiştir.

1881- 1938 Döneminde Yaşamış Dünya Satranç Ustaları (2)
Wilhelm STEİNİTZ (1836, Prag -1900 ABD) 14 Mayıs1836 ‘ da .Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun bir vatandaşı olarak Prag'da dünyaya geldi. İlk Dünya Satranç Şampiyonudur.1888'de ABD vatandaşlığına geçti, bu olayla birlikte adını William olarak değiştirdi. Steinitz, satrancı bilimsel olarak inceleyen ve strateji kuralları geliştiren ilk kişidir. Modern satrancın babası sayılır.1886'da resmen dünya satranç şampiyonu ilan edildi. 1894'te ünvanını Emanuel Lasker'e kaybetti

Emanuel LASKER ( 1868, Polonya – 1941, ABD) Alman satranç oyuncusu ve matematikçi. 1894'de Steinitz'i yenerek dünya satranç şampiyonu oldu. Birçok turnuvada birinci oldu..27 yıl dünya satranç şampiyonu kaldı ve unvanını birçok maçta korudu. 1921'de Havana'da yapılan maçta Capablanca'ya yenilerek unvanını devretti



Géza MAROCZY( 1870 - 1951) Macar satranç ustası. 1906 yılında Emanuel Lasker ‘le Dünya şampiyonluk maçı yapacakken, maçın nerde yapılacağı problem olmuş ve bu sebepten iptal edilmiştir.




Akiba Kielowicz RUBİNSTEİN 12 Ekim 1882 Polonya doğumlu yahudi ailesinin çocuğudur.Okulunu tamamlayamamış 1903 yılına kadar yaklaşık 50 turnuvaya katılmıştır,Kiev ve Ukraynada.1.Dünya savaşından sonra da grandmaster ünvanını almıştır.1932 den sonra aktive olarak oynamamıştır.Rubenstein varyantı Nimzo-Hint Atağı çok populerdir.Vladamir Kramnik Rubenstien için ’’Neden Dünya şampiyonu olamamıştır?’’ diyerek modern satrançtaki önemini belirtmiştir.

Rudolf SPİELMANN 1883 ‘te Viyana – Avusturya’da doğmuştur.Romantik dönemin satranççısı olarak bilinmektedir.1919 yılında İskandinavya Şampiyonası ,1919 da Almanya Şampiyonası ilk bilinen önemli turnavalarıdır.Komplexs pozisyonları ve kombinazonları hayalinde yaratarak, erken dönem romantik satranççı olarak bilinir.



Jose Raul CAPABLANCA 1888 ‘de Havana’ da dogdu.1921 ile 1927 yılları arasında Dünya Satranç Şampiyonu unvanını taşımıştır. 1921 yılında Emanuel Lasker ‘i Havana'da yenerek unvanı kazanmış, 1927'de Alexander Alekhine 'e yenilerek bu unvanı devretmiştir.





Richard RETi ( 1889 Slovakya - 1929, Prag ) Avusturya -Macaristan (daha sonra Çekovoslakya ) vatandaşı satranç ustası.Viyana Üniversitesi'nde matematik ve fizik eğitimi alırken satranca merak saldı. I. Dünya Savaşı'ndan sonra katıldığı uluslararası turnuvalarda iyi dereceler almaya başladı. 1924'te New York'da düzenlenen ve dönemin en ünlü satranççılarının katıldığı turnuvada aldığı beşincilik, en büyük başarısıdır.


Aleksandr Aleksandroviç ALEKHİN ( 1892 Moskova - 1946) 1927-1935 ve 1937-1946 yılları arası dünya satranç şampiyonu. Çok saldırgan oyun tarzıyla ünlüdür. 1927'de Dünya Şampiyonu Capablanca ‘yı yenerek dünya şampiyonluğunu kazandı.
 

Mihail BOTVİNNİK ( 1911- 1995) Altıncı Dünya Satranç şampiyonu. Botvinnik 12 yaşında satrançla tanıştı. Öyle hızlı bir gelişim gösterdi ki, daha 16 yaşındayken usta unvanını aldı. 20 yaşına geldiğinde ise Sovyetler Birliği şampiyonu oldu. Teknik bilimlerdeki ilerlemesinin de satrançtan geri kalır yönü yoktu.



Isaac Yefremovich BOLESLAVSKY ( 1919 Ukrayna - 1977) Ukraynalı Yahudi Satranç Büyük Ustası. Bütün zamanların en önemli açılış teorisyenlerinden ve 2. Dünya savaşından sonraki süreçteki üst düzey Sovyet büyük ustalarındandır.1936'da Leningrad'da yapılan SSCB Gençler şampiyonasında 3.lük aldı.1938'de 19 yaşında Ukrayna şampiyonluğunu kazandı


Vasily Vasiliyevich SMYSLOV ( 1921 Moskova) Rus Dünya Satranç Şampiyonu.1954 yılında Mikhail Botvinnik'ten unvan maçını kazanarak 7. dünya şampiyonu oldu. Smyslow'un kariyeri, uzun ömürlü satranç hayatının parlak bir örneğidir. Bu bakımdan Smyslow ancak 2. dünya şampiyonu Dr. Emanuel Lasker ile karşılaştırılabilir



Tigran Vartanovich PETROSİAN( 1929 – 1984) 1963-1969 arasında dünya satranç şampiyonu olan büyükusta. Çocukluğu savaş yıllarında geçmiştir. Daha öğrenciyken Gürcistan şampiyonasında başarıyla oynamıştır. O sıralarda ailesini kaybetmiş ve yaşam onun için çok zor hale gelmiştir. Demir azmi sayesinde yaşamın zorluklarıyla mücadele etmeyi bilmiş ve Demir Petrosian ismiyle anılmıştır.


Mihail Nehemyeviç TAL (1936 Letonya - 1992), Tal, sekizinci dünya satranç şampiyonudur. Satrancı 6 yaşında öğrendi.
24 yaşında Botvinnik'i yenerek en genç dünya satranç şampiyonu oldu. 1961'de yine Botvinnik'e yenilerek unvanı devretmiştir.. İnanılmaz ölçüde karmaşık ve cesur hamleleriyle ünlüdür. 1953'te ulusal usta, 1957'de uluslar arası büyük usta oldu. Başta 1988'de Kanada'da düzenlenen Dünya Yıldırım Satranç Şampiyonası olmak üzere birçok uluslar arası yarışmayı kazandı.


Boris Vasilievich SPASSKY Rus-Fransız Satranç büyükustası ve 1969-1972 yılları arası dünya satranç şampiyonu. 1937'de Leningrad'da doğdu. 18 yaşında Dünya gençler satranç şampiyonu olarak büyükusta unvanını kazandı. 1969'da Tigran Petrosian'ı yenerek dünya satranç şampiyonu oldu. Bu unvanı 1972 yılında Reykjavik'te yenildiği Bobby Fischer'e devretti. 1978'de Fransız vatandaşlığına geçti.1992'de Fischer'le Yugoslavya'da ikinci bir maç yaptı. Bu maçı da 10'a 5 kaybetti.

Max EUWE (1935 - 1937) Amsterdam da dünyaya gelen Euwe 5 yaşında satrancı öğrendi ve 10 yaşındayken bir yerli turnuvada oynadı.Bundan sonraki yıllarda da ancak Hollanda'daki turnuvalarda oynayan Euwe 1. Dünya Harbinden hemen sonra Hastings 1919 turnuvasında oynayıp başarılı uluslarası kariyeri başladı. 1926 yılında Alekhin ile yaptığı maçta 1 puan farkla kaybetti.Alekhin 1 yıl sonra dünya şampiyonu oldu. Kırk yıldan fazla süren aktif satranç kariyeri sırasında oynadığı 119 turnuvanın 64 ünu kazandı. Alekhin ile oynadığı 1935 teki ünvan maçında kariyerinin zirvesinde bulunuyordu.Bu senede dünya şampiyonu oldu.

Atatürk'ün satranç takımı.(3)
Bu resim, TCDD Ankara Müze ve Sanat Galerisi Arşivine aittir.Atatürk’ün yurt gezilerinde kullandığı vagonunda yer alan satranç köşesinde , Atatürk'ün manevi kızı Ülkü'nün babası tarafından yapılıp , Atatürk'e hediye edilen satranç takımı yer almaktadır.






Kaynaklar
1) http://www.ataturk.net/ata/index.html
2) http://tr.wikipedia.org/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk
3) http://en.wikipedia.org/wiki/Main_Page (Satranç Ustalarının kısa biyografileri burdan alınmıştır.)
4) http://e40003.me.metu.edu.tr/Ataturk/Ankara_Vagon/